Make your own free website on Tripod.com

Teleskop Hubble odkrył pyłowy dysk akrecyjny wokół masywnej czarnej dziury

18 czerwiec 1998r.

Przypominający gigantyczny kosmiczny kołpak pyłowy dysk akrecyjny (wciągający materię) o średnicy 3700 lat świetlnych otaczający czarną dziurę o masie 300 mln. mas Słońca, znajduje się w centrum eliptycznej galaktyki NGC 7052.
Dysk, prawdopodobnie pozostałość pradawnej kolizji galaktyk, jest pochłaniany przez czarną dziurę już od kilku miliardów lat. Przednia krawędź dysku wydaje się ciemniejsza ponieważ przysłania więcej gwiazd niż tylna. Też z powodu tego że, pył absorbuje światło niebieskie silniej niż światło czerwone, dysk wydaje się zaczerwieniony bardziej niż pozostała część galaktyki (podobny efekt jest powodem zaczerwienienia słońca w zadymione popołudnie).

Pyłowy dysk akrecyjny

Pyłowy dysk akrecyjny w centrum galaktyki NGC 7052. Roeland P. van der Marel (STScI), Frank C. van den Bosch (Univ. of Washington) i NASA

Do obserwacji linii emisyjnych wodoru i azotu wysyłanych przez gaz z dysku akrecyjnego, użyto spektrografu zamontowanego na teleskopie Hubble. Pomiary te wykazały, że dysk obraca się jak ogromna karuzela. Materia oddalona 186 lat świetlnych od środka dysku porusza się z prędkością 155km na sekundę! Duża prędkość rotacji pozwala na bezpośredni pomiar oddziaływania grawitacyjnego czarnej dziury na gaz. Pomimo, że masa czarnej dziury wynosi 300 mln. mas naszego Słońca, to stanowi ona jedynie 0,05% całkowitej masy galaktyki NGC 7052. Natomiast masa dysku, wbrew swoim potężnym rozmiarom, jest 100 razy mniejsza od masy czarnej dziury, ale nadal zawiera dość surowca do wytworzenia trzech milionów gwiazd takich jak Słońce.

Jasne miejsce w centrum dysku jest połączeniem światła gwiazd stłoczonych wokół czarnej dziury z powodu silnego przyciągania grawitacyjnego. Ta gwiezdna koncentracja jest zgodna z modelem teoretycznym zależności zagęszczenia gwiazd względem masy czarnej dziury.

Galaktyka NGC 7052

Galaktyka NGC 7052 jest silnym źródłem promieniowania radiowego i charakteryzuje się dwoma przeciwnie skierowanymi strugami (jets) wydobywającymi się z jądra galaktyki. Strugi są strumieniami energetycznych elektronów poruszających się w silnym polu magnetycznym i uwalniających energię radiową.

Ponieważ strugi z galaktyki NGC 7052 nie są prostopadle skierowane do płaszczyzny dysku, można wykazać, że czarna dziura i dysk akrecyjny nie mają wspólnego pochodzenia. Jedna z możliwości jest taka, że materia tworząca dysk powstała w wyniku kolizji z sąsiadującą małą galaktyką już po uformowaniu się czarnej dziury.

Galaktyka NGC 7052 znajduje się w gwiazdozbiorze Liska (Vulpecula), 191 mln. lat świetlnych od Ziemi.

Patrz także: http://oposite.stsci.edu/pubinfo/1998/22/.

Opracował: Arnold Adamczyk.  INDEX